* “Psikiyatriste gittim, beni dinledi, sohbet ettik, dertleştik”: Uzun ve zor bir eğitim sürecinin sonunda, “psikiyatri alanında uzman doktor” unvanına kavuşan hekimler tarafından yapılan muayenelerin, hasta ve hasta yakınları tarafından ve hatta daha da önemlisi diğer branşlarda faaliyet gösteren meslektaşlar açısından “sohbet etme, dertleşme, anlatılanı dinleme, deşarj etme, rahatlatma…” olarak algılanması ne acıdır!

Psikiyatrik muayene kendine has disiplini, terminolojisi olan ve eğitimini (teorik/pratik) almadan yapılamayan, özel bir muayenedir. Hasta ile yapılan görüşme esnasında, psikiyatri hekimi tarafından tutulan muayene notlarında: hastanın adı, soyadı, yaşı, işi, evlilik durumu, doğum yeri, adresi, muayeneye geliş biçimi, şikâyetleri, hastalık öyküsü, gelişimi ve sosyal öyküsü, öz geçmişi (doğumu, bebeklik ve ilk çocukluk dönemleri, ergenliği, cinsel gelişimi, askerliği, evlilik öyküsü, iş yaşamı, geçirdiği hastalıklar, ailede ruhsal hastalıklar, tutkunluk ve alışkanlıkları, sosyal durumu), hastalık öncesi (premorbid) kişilik ve uyum, fizik muayene ve laboratuvar bulguları, ruhsal durum muayenesi, psikolojik değerlendirme, diğer gözlemler, tanı ve tedavi planı bulunur.

Yapılan ruhsal durum muayenesinde değerlendirilen alanlar şunlardır:

1- Hastanın genel görünümü: fiziki yapısı, giyim kuşamı, muayene yerine geliş ve ilk davranışları.

2- Konuşma ve ilgi kurması: konuşma düzeni, açıklığı, sesin tonunun yüksek/alçak olması, şivesi, sorulan sorulara verilen yanıtların uygunluğu, ayrıntıcılık, gevezelik, konu dışı konuşma, aşırı hızlı/yavaş olması, hiç konuşmama, düzensizlik, dağınık olması, konuşma tikleri, kekemelik, pelteklik, çocuksu konuşma, konuşma bozuklukları (dizartri, disfazi).

3- Duygulanım ve duygudurum: sevinme, üzülme, hoşlanma, bunaltı, öfkelenme, korkma, tiksinme, suçlama, üzüntü, sıkıntı, ağır duygu noksanlığı, soğukluk, apati, duygu küntlüğü, uygunsuz duygulanım, ikili duygulanım (ambivalans), duyguları tanımlayamama.

4- Bilişsel (kognitif) yetiler: bilinç (dalgınlık, bilinç sislenmesi, uyuklama, yarı koma, koma, derin koma), dikkat, algılama (hallüsinasyonlar: işitme/görme/dokunma/tat/koku, illüzyon, derealizasyon, depersonalizasyon, zaman akışını algılama bozukluğu), bellek (anlık, yakın, uzak hafıza, işlem belleği), yönelim (yer, zaman, kişi oryantasyonu), yargılama (muhakeme), gerçeği değerlendirme yetisi, zeka, soyut düşünme yetisi.

5- Düşünme: a- düşüncenin süreci (çağrışımda artma: hızlanma, düşünce uçuşması, ayrıntıcılık/ çağrışımlarda azalma: duraklama, yavaşlama, anlatım azlığı-yoksunluğu, bloklar, düşünce durması/ çağrışımlarda sapma: düzensizlik, uygunsuzluk, yinelemeler, yeni sözcük uydurma, dağılma, sözcük salatası, kalıplaşmış-yineleyici düşünceler (stereotipi), ekolali, clang çağrışım) b- düşüncenin içeriği (kuşku, saplantı, acayip düşünce ve inanç, sanrı-hezeyan).

6- Dışa vuran davranış: tembellik, miskinlik, durgunluk, eylemsizlik, donakalım, uyuklama, aşırı yatma isteği, tedirginlik, yerinde duramama, taşkınlık, saldırganlık, zorlantı, tikler, ritüeller, manierizm, ekomimi, ekopraksi, katalepsi, postur bozuklukları, robot yürüyüşü, titreme, akatizi, diskinezi, kasılma.

7- Özbenlik (self-concept): hasta kendini nasıl bir kişi olarak tanımlamakta?

8- İlişkiler: hastanın kişilere ve eşyalara karşı tutumu.

9- Aktarım (transferans) belirtileri

Sonuçta oldukça karmaşık bir değerlendirme olan psikiyatrik muayeneyi, hasta ve hekim arasında yapılan bir sohbet gibi algılamak ve verilen emeği basite indirgemek oldukça yanlıştır!

 

Dr. Hasan Basri İzgi

 

Paylaş

Yorum Yap

Please enter your comment!
Please enter your name here